Fundering, onderheien en jetgrouten bij een kelder

Het huis staat op zijn fundering. Wie een kelder wil, graaft precies daar waar de fundering zit. De kern van onderkelderen is daarom niet het graven. Het is het overdragen van het gewicht van het huis op een nieuwe, diepere constructie, zonder dat het huis dat merkt. Dat is werk voor een constructeur en een gespecialiseerde aannemer. Deze pagina legt uit welke funderingen er zijn, welke technieken er bij onderkelderen worden gebruikt en wat de constructeur voor je berekent.

Fundering op staal of op palen#

Nederlandse woningen hebben grofweg twee soorten fundering.

Een fundering op staal heeft niets met metaal te maken. “Staal” is een oud woord voor de vaste grond waarop de fundering rust. Onder de muren liggen verbrede stroken van metselwerk of beton, meestal 60 tot 100 centimeter onder het maaiveld. Die spreiden het gewicht over de draagkrachtige zandlaag. Deze fundering vind je in gebieden waar het zand ondiep zit. Denk aan grote delen van Oost- en Zuid-Nederland, de Utrechtse Heuvelrug, het Gooi en de duinstreek.

Een paalfundering draagt het huis via palen naar een diepere draagkrachtige laag. In West-Nederland zijn dat bij oudere huizen houten palen van tien tot twintig meter lang, bij huizen vanaf de jaren zestig steeds vaker betonnen palen. De palen staan onder een funderingsbalk waar de muur op rust.

De bouwtekeningen in het gemeentearchief vermelden meestal welke fundering je hebt. Zekerheid geeft alleen een funderingsonderzoek met proefsleuven, en bij houten palen een inspectie volgens de F3O-richtlijn.

Onderkelderen bij een fundering op staal#

Bij een fundering op staal is de methode in principe klassiek: onderheien, ook wel ondermetselen of onderfunderen genoemd. De aannemer graaft onder de bestaande strook een vak van ongeveer een meter breed. Daar stort hij een nieuw stuk fundering tot op kelderdiepte en sluit het aan op de oude strook. Dan het volgende vak, maar niet ernaast. De vakken worden om en om gemaakt, zodat de muur altijd over het grootste deel van zijn lengte gedragen blijft. Pas als alle vakken klaar zijn, staat de muur op een nieuwe, ruim drie meter hoge betonnen wand en kan de grond ertussen worden uitgegraven.

Dit is handwerk in kleine ruimtes. Het duurt lang, maar het geeft weinig trillingen en is daardoor geschikt voor oudere huizen. Een variant is het inbrengen van stalen buispalen vanuit de kruipruimte, waarna de nieuwe kelderwand aan die palen wordt gehangen.

Onderkelderen bij een paalfundering#

Bij een paalfundering staan de palen midden in de ruimte waar de kelder moet komen. De constructeur heeft dan twee opties. De eerste is de palen laten staan en de nieuwe keldervloer en wanden om de palen heen bouwen. De oude funderingsbalk wordt dan opgenomen in de nieuwe constructie. De tweede is nieuwe palen zetten buiten of naast de keldercontour, het huis daarop overzetten en de oude palen afzagen tot onder de nieuwe keldervloer.

De tweede optie is in de praktijk de meest gebruikte bij een volledige onderkeldering. Hij lijkt sterk op regulier funderingsherstel met de zogenoemde tafelmethode: een nieuwe betonnen vloer wordt ingekast in de bestaande bouwmuren en op nieuwe palen gezet. Het verschil is dat de vloer nu dieper ligt en dat er wanden omheen komen.

Technieken die je tegenkomt#

Vijzelen. Met hydraulische vijzels wordt het gewicht van een muur tijdelijk overgenomen. Soms wordt een verzakt deel van het huis er een paar millimeter mee omhoog gedrukt voordat de nieuwe fundering eronder komt. Vijzelen zie je vooral bij funderingsherstel en bij het rechtzetten van scheefgezakte muren.

Jetgrouten. Onder hoge druk wordt een mengsel van water en cement in de bodem gespoten vanuit een boorstang. De grond rond de stang mengt met het cement tot een kolom van grondbeton van een halve tot ruim een meter doorsnede. Naast elkaar geplaatste kolommen vormen een wand die zowel het huis draagt als de grond keert. Jetgrouten is duur, maar het werkt in situaties waar niets anders kan: onder een gedeelde bouwmuur, bij een smalle werkruimte of in zeer natte grond.

Damwanden. Stalen of kunststof planken die in de grond worden gedrukt of getrild om de bouwput te keren en het grondwater buiten te houden. In binnensteden worden ze meestal gedrukt in plaats van getrild, om trillingsschade bij de buren te voorkomen. Damwanden kunnen tijdelijk zijn of als verloren bekisting onderdeel worden van de kelderwand.

Stempelen. Tijdens het graven worden de damwanden of de bestaande muren met stalen stempels tegen elkaar geschoord. Zo drukt de grond- en waterdruk van buiten de put niet naar binnen. De stempels gaan weg zodra de keldervloer en wanden sterk genoeg zijn.

Wat de constructeur berekent#

Zonder constructieberekening krijg je geen omgevingsvergunning en begint geen serieuze aannemer. De constructeur berekent in elk geval:

• De belasting van het huis per muur en per paal, inclusief de verdiepingen en het dak.
• De draagkracht van de bodem op kelderdiepte, op basis van sonderingen.
• De nieuwe keldervloer en wanden, inclusief waterdruk van buiten en opwaartse druk van onderen.
• De tijdelijke situatie: welke vakken wanneer open mogen, hoeveel stempels er nodig zijn en hoe groot de damwanden moeten zijn.
• De aansluiting op de buurpanden bij een gedeelde bouwmuur, meestal met een apart advies over monitoring.

Dat laatste punt is in rijtjes en bouwblokken het belangrijkst. De bouwmuur tussen jou en de buren is gezamenlijk eigendom, en de fundering eronder ook. De constructeur bepaalt of de kelderwand aan jouw kant van de bouwmuur kan blijven of dat de buren mee moeten doen. Lees over de juridische kant op de pagina over burenrecht bij onderkelderen.

Funderingsherstel combineren met onderkelderen#

Tienduizenden vooroorlogse huizen in West-Nederland staan op houten palen die door een lage grondwaterstand of bacteriën zijn aangetast. Funderingsherstel is dan onvermijdelijk, en het is duur. Cijfers uit de funderingspraktijk lopen uiteen van ongeveer 40.000 tot ruim 100.000 euro per woning, afhankelijk van grootte en methode. Wie dat toch moet doen, heeft de bemaling, de damwanden, de constructeur en een open vloer al in de begroting zitten. De meerkosten van een kelder zijn dan het uitgraven, de dieper gelegen wanden en vloer, de waterdichting en de afbouw.

Hoe die rekensom uitpakt, verschilt per huis. In het algemeen geldt: hoe slechter de fundering en hoe hoger de woningwaarde, hoe aantrekkelijker de combinatie. Op de kostenpagina rekenen we een voorbeeld uit. In het artikel over een kelder in een jaren-30 woning lees je wat typisch is voor die bouwperiode.

Wat je van een aannemer mag verwachten#

Vraag bij een offerte altijd om de naam van de constructeur en het grondonderzoek waarop de berekening is gebaseerd. Vraag ook om de fasering van het onderheien en het monitoringsplan voor de buren. Een aannemer die daar vaag over is, heeft het werk niet vaak genoeg gedaan. Gespecialiseerde bedrijven leveren deze stukken standaard, omdat de gemeente ze bij de vergunningaanvraag ook vraagt.