Kelder in een jaren-30 woning

De jaren-30 woning is in Nederland het meest gewilde woningtype van voor de oorlog. Ruime kamers, hoge plafonds, erkers en glas-in-lood. En vaak een plattegrond die niet meer past bij hoe we nu wonen, met een kleine keuken, geen werkkamer en weinig berging. Uitbouwen aan de achterkant is in de jaren negentig al gedaan, de zolder is al slaapkamer. Dan blijft onder het huis over. Dit artikel gaat over wat typisch is voor deze woningen als je ze wilt onderkelderen.

Hoe een jaren-30 woning is gebouwd#

Woningen uit 1925 tot 1940 zijn gebouwd met gemetselde muren in baksteen, meestal steens of anderhalfsteens dik, zonder spouw of met een smalle spouw. De begane-grondvloer is vaak een houten balklaag op een kruipruimte van 50 tot 80 centimeter, soms een betonvloer. Veel woningen hebben een kleine provisiekelder onder de keuken of de gang, 1,8 tot 2 meter hoog, bereikbaar via een trapje of luik.

De fundering hangt af van de bodem. Op zandgrond staan de muren op gemetselde of betonnen stroken, een fundering op staal, meestal 60 tot 100 centimeter onder het maaiveld. In West-Nederland, waar het zand diep zit, staan ze op houten palen met een houten of betonnen funderingsbalk. Beide varianten zijn te onderkelderen, maar met verschillende technieken. Lees de uitleg op de pagina over fundering.

De bouwtekeningen#

Begin bij het gemeentearchief. Van bijna elke jaren-30 woning is de bouwaanvraag bewaard, inclusief een doorsnede met de fundering. Je ziet daarop of de stroken op staal zijn of dat er palen zijn getekend, en hoe diep. Let op: de tekening laat zien wat is aangevraagd, niet wat is gebouwd. Aannemers uit die tijd weken soms af. Een proefsleuf naast de fundering geeft zekerheid, en bij houten palen is een inspectie volgens de F3O-richtlijn van het KCAF de norm.

Fundering op staal: de gunstige situatie#

Een jaren-30 woning op staal op zandgrond is de meest gunstige situatie voor onderkelderen. De grondwaterstand is op zandgrond vaak laag, de bemaling beperkt, en het onderheien in vakken is beproefd handwerk. De muren zijn zwaar en stijf genoeg om het werk in vakken te verdragen. De kosten komen dan uit aan de onderkant van de bandbreedte van circa 1.500 tot 4.500 euro per m² (peildatum oktober 2026). Het Gooi, de Utrechtse Heuvelrug, de duinstreek bij Haarlem en Den Haag, en de zandgronden in het oosten en zuiden horen hierbij.

Houten palen: eerst de staat van de fundering#

In Amsterdam, Haarlem, Leiden, Rotterdam, Dordrecht en delen van Utrecht staan jaren-30 woningen op houten palen. Die palen zijn inmiddels bijna honderd jaar oud. Als de grondwaterstand ooit onder de paalkoppen is gezakt, is er droogstand en paalrot geweest. Grenen palen kunnen ook onder water door bacteriën worden aangetast. Het KCAF schat dat honderdduizenden vooroorlogse woningen in Nederland een risico lopen.

Voor onderkelderen is dat op twee manieren van belang. Een aangetaste fundering moet sowieso worden hersteld, en de combinatie met een kelder is dan logisch. En een goede fundering mag tijdens de bouw niet droog komen te staan, wat eisen stelt aan de bemaling. Een funderingsonderzoek is hier de eerste stap, nog voor het ontwerp. Lees over de combinatie in funderingsherstel combineren met onderkelderen.

De gedeelde bouwmuur#

De meeste jaren-30 woningen zijn twee-onder-een-kap of rijtjes. De muur tussen de huizen is dan een gedeelde bouwmuur op een gedeelde fundering. Je kunt die muur niet zomaar ondergraven. De constructeur bepaalt of de nieuwe kelderwand aan jouw kant kan blijven, met een eigen fundering, of dat de bouwmuur zelf moet worden onderheid. In het tweede geval heb je medewerking van de buren nodig. Bij een vrijstaande jaren-30 villa speelt dit niet, en daar is onderkelderen dan ook het eenvoudigst. Lees meer in burenrecht bij onderkelderen.

De bestaande provisiekelder#

De kleine kelder onder de keuken lijkt een voorsprong. Dat valt tegen. De oude kelderwanden zijn dunne gemetselde muren zonder waterdichting, en de vloer is een laag beton of tegels op zand. Ze zijn niet bruikbaar als onderdeel van een nieuwe, waterdichte kelder. In de praktijk wordt de oude kelder gesloopt en opgenomen in de nieuwe. Wat wel helpt: de oude kelder laat zien hoe de grond eronder eruitziet en waar het grondwater staat.

Typische wensen en indeling#

De meeste eigenaren van jaren-30 woningen willen een kelder onder het hele huis of onder de achterkamer plus de uitbouw. Een kelder onder het hele huis is 50 tot 80 m². Dat biedt ruimte voor een werkkamer met patio aan de tuinzijde, een berging en wasruimte aan de voorkant en een technische ruimte voor de warmtepomp. De oorspronkelijke kamers boven blijven dan intact, wat bij dit woningtype vaak de wens is.

Denk bij het ontwerp aan de trap. In een jaren-30 woning is de gang smal en zit de bestaande trap vaak direct achter de voordeur. De keldertrap komt dan onder de bestaande trap of in de uitbouw. Een architect die het woningtype kent, lost dat op zonder de hal te verpesten.

Waar je op let#

• Laat een funderingsonderzoek doen voordat je ontwerpt, zeker bij houten palen.
• Vraag de constructeur vroeg naar de bouwmuur en de buren.
• Controleer of de woning in een beschermd stads- of dorpsgezicht ligt. Een koekoek of patio in de voortuin is daar vaak niet toegestaan.
• Reken op tijdelijke huisvesting als de kelder onder het hele huis komt en de houten vloer eruit gaat.
• Vergelijk de kelder met de alternatieven in kelder versus dakopbouw versus uitbouw. Bij een jaren-30 woning is de dakopbouw vaak al gedaan en de uitbouw al gebouwd, waardoor de kelder overblijft.